Byzramsj

door André de Raaij

We moeten streng zijn, en publikaties die een beroep doen op behoeften aan “exotisch en toch spiritueel” (wat dit laatste ook mag betekenen in zo’n geval) enerzijds en over de Middeleeuwen anderzijds (een West-Europa-centrisch begrip tenslotte) laten we buiten beschouwing. Hier moet zeker wel eens apart aandacht aan besteed worden. De volgende titels doen soms al meer dan genoeg een beroep op de behoefte aan “het andere met marktwaarde” dat met het prettig-vage woord “Byzantium” gedekt kan worden, anders kan men net zo goed geen reisgids maken.

Luister van Byzantium was kort na het sluiten van het vorige nummer van Gouden Hoorn al waargenomen in Utrecht en is intussen ook in Amsterdam gesignaleerd bij De Slegte – boeken uit 1982 hebben ook na vijftien jaar nog hun lotgevallen. Het betreft de catalogus van een tentoonstelling onder het motto “Europalia 1982 Griekenland”, uitgegeven door de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis te Brussel (tweetalig dus), Fl. 19,90.

Russian & Greek icons from the Charles Pankow collection of Russian & Greek icons – thirteenth through the nineteenth century, uitgegeven door de Van Doren Gallery in San Francisco kost toch nog Fl. 29,50, een imposante collectie overigens. Lawrence Durrell, The Greek islands is nu in de Faber & Faber-editie te vinden voor slechts Fl. 14,90.

Reisgidsen voor de Byzantijnse wereld, zeker als ze het van de mooie plaatjes moeten hebben, stellen de samensteller van deze rubriek voor een probleem waarop hierboven al gezinspeeld is: waar legt men de grenzen? Neemt men in tijd en plaats de grootste omvang van de voortzetting van het Romeinse rijk, dan moet men ook rekening houden met een groot deel van de mediterrane wereld. In het algemeen laten we de landen en streken buiten beschouwing waar weinig in zo’n gids direct of indirect verwijst naar dit verleden – en boeken over Byzantijns Spanje, Tunesië of Malta (enzovoort) komen niet in de ramsj terecht. Egypte is in het algemeen het land van de farao’s, Israël/Palestina is het land van de bijbel en de meeste Balkanlanden vallen buiten beeld bij gebrek aan massatoerisme. Want dit laatste is een voorwaarde voor een overschot aan reisgidsen dat in de ramsj terechtkomt. Bij Scheltema, Holema & Vermeulen dook een historische reisgids voor Turkije op, waarin plaatsnamen “in vereenvoudigde spelling” zijn weergegeven: James Steele, Turkey – a traveller’s historical and architectural guide, Fl. 16,50. Van Turkije zijn na de Agon nu ook de Atrium-kunstreisgids (1989, Fl. 19,90) en de Cantecleergids (Fl. 15,-) te vinden. Het treurige is dat er voorlopig wel geen Nederlandstalige “nieuwe” kunstgids voor Turkije zal verschijnen. maar in het boekenvak weet je maar nooit.

De geschiedenis van Cyprus stopt in 1974, gemakshalve, in Annelies Tappe’s Zypern, Belser: 1981, het boek moet het hoofdzakelijk van de mooie foto’s hebben (Fl. 14,90). Dit geldt evenzeer voor Gerhard P. Müller met Cyprus, Bucher: 1986 (Fl. 24,50) – beide bij De Slegte.

Bij laatstgenoemde te vinden van Agon, een uitgeverij waarvan de naam roemloos zal verdwijnen: Peter Brown, Augustinus van Hippo – een biografie (1992), Fl. 29,50. En op de valreep: de gehele serie Geschiedenis van het persoonlijke leven onder redactie van Georges Duby en Philippe Ariès, waarvan de delen met betrekking tot de Late Oudheid en de Middeleeuwen hoe dan ook apart aandacht besteden aan Byzantium. Te hoog gegrepen, een Nederlandse vertaling voor deze serie? Fl. 14,90 per deel nu, de redactie was altijd al van plan aandacht te besteden aan deze boeken, dat wordt er nu extra aantrekkelijk op. (De Slegte).

Advertisements

Byzramsj

door André de Raaij

Als je het maar als koopje presenteert, dan denkt de calculerende burger misschien wel dat het echt om een koopje gaat. Het is een manier om salontafelboeken te slijten. De titel zij curiositeitshalve vermeld: Die Armenier – Brücke zwischen Abendland und Orient. Belser: 1996, Fl. 65,60. Gezien bij Scheltema, Holkema & Vermeulen. Aardiger is de eveneens daar waargenomen gelegenheidsuitgave van een kleine Amsterdamse uitgeverij: Turkish cookery book, comp. by Turali Efendi. Origineel: London, 1864. Amsterdam: De Kan, mei 1996, Fl. 7,50. Vergelijkbaar met het boek over de Donau van Claudio Magris (die er dan ook een voorwoord bij geschreven heeft) is: Pedrag Matvejevic, De Middellandse Zee – een getijdenboek. Meulenhoff: 1993, Fl. 19,95, eveneens bij SH&V. Uiteraard komt het oostelijke, “Byzantijnse” gedeelte van de oude wereldzee voldoende aan bod.

In de rubriek triviaalliteratuur met een Byzantijnse toets biedt De Slegte: Rose Macaulay, De torens van Trebizonde. Contact: 1987, Fl. 9,95. H.A.R. Gibb, De islam – een historisch overzicht. Meppel: Boom, 1985 (tweede druk), Fl. 10,90, eveneens bij De Slegte. Misschien is er een derde druk op komst, want deze uitgeverij verramsjt niet zomaar. De glorie van Venetië. Atrium/Terrail: 1994 is ook bij De Slegte gesignaleerd voor Fl. 39,90, maar ook hiervoor geldt: buiten de ramsj zie je zo’n boek in het geheel niet, en men kan niet van een buitenkansje spreken.

De Britse boekenmarkt is aan het instorten dankzij deregulering die heilzame marktkrachten hun werk laat doen, zodat W.H. Smith voor het eerst in zijn lange bestaan verlies lijdt, en dit kan meteen in negen cijfers uitgedrukt worden. Zoals in betere dagen Amerikaanse elpees met een gaatje in de hoes voor spotprijzen in Nederland te koop waren, duiken nu voortdurend courante Penguinboeken voor schokkend lage prijzen op in diverse winkels. Daar zitten ook wel eens “Byzantijnse” titels tussen, maar er is geen beginnen aan ze te signaleren – daarvoor is de status van deze ramsj te vaag. Een kwestie van geluk hebben en goed opletten…

Byzramsj

door André de Raaij

Sommige boeken worden bij voorbaat als ramsj gemaakt. Gebonden boeken met veel plaatjes, bij voorkeur met foto’s van kunstwerken, of met reproducties van onomstreden klassieken, vallen bijna per definitie in deze categorie. Zo kunnen ze – nog steeds behoorlijk prijzig – hun wat treurige leven als salontafelboek beginnen. In ons interesseveld zijn er het afgelopen halfjaar de volgende titels in dit genre gesignaleerd:

Iconen [sic]: kunst en devotie. Met een inleiding van T. Talbot Rice. Reboprodukties [een in het genre gespecialiseerde uitgeverij], Fl. 29,95. (Scheltema, Holkema & Vermeulen en in menige Witte Boekenhal ongetwijfeld).

A.A. Novello e.a., The Armenians: 2000 years of art and architecture. Milano: Bookking, 1995. Fl. 69,50 (Van Gennep).

D. Huguenin (tekst) / E. Lessing (foto’s), De glorie van Venetië. Paris etc.: Atrium / Terrail, s.d., Fl. 39,90 (De Slegte).

Misschien, respectievelijk zeker, hebben de volgende boeken nog wel eens voor een hogere prijs in de winkel gelegen, maar was hun lot voorspelbaar:

B.M. Scarfì (ed.), The lion of Venice: studies and research of the bronze statue on the piazzetta. Venice: Albini, 1990, Fl. 39,50 (Van Gennep). Werkelijk diepgravende studie, rijk gellustreerd, naar de herkomst en achtergrond van het leeuwebeeld dat de evangelist Marcus aan zijn symbool heeft geholpen.

De schatkamer van San Marco, Venetië. Fl. 9,95. (De Slegte). Zwaar gesponsorde catalogus van een reizende tentoonstelling die ook de Amsterdamse Nieuwe Kerk heeft aangedaan, te dateren ca. 1990. Een van de sponsors is de SDU, die waarschijnlijk ook de uitgeefster is, maar men heeft niet de moeite genomen bibliografische gegevens te vermelden. Wel heel mooie plaatjes, dat dient gezegd.

Van Time/Life, in kunstleren band, Geïllustreerde wereldgeschiedenis in vogelvlucht, per deel Fl. 24,50: Wereldrijken in verval (200-600), Opkomst van de islam (600-800), De gesel der vikingen (800-1000), Licht in het oosten (1000-1100), De kruistochten (1100-1300). (De Slegte). Voor beginners, zullen we dan maar zeggen.

Als uitgeverijen nog een zelfbeeld hebben van cultuurdraagsters, en wat moeten we anders verwachten, dan hebben ze toch steeds minder geduld met boektitels zoniet gehele reeksen. Ooit gingen titels jaren, soms zelfs decennia, mee, maar die tijden en die uitgeverijen zijn voorbijgegaan. Zo melden wij het treurige nieuws van de verramsjing van de beste Nederlandse reisgids voor Istanbul, van de hand van Mohamed El-Fers (Amsterdam: Mets, 1993). Misschien duidt dit op een komende vernieuwde herdruk, maar in het boekenvak moet men altijd op het ergste voorbereid zijn (gesignaleerd bij Scheltema etc. voor Fl. 9,95). De reeks gebonden boeken van specialisten op het gebied van religie en cultuurgeschiedenis van de middeleeuwen, aanbevolen door Kees Fens in zijn maandagochtendrubriek in De Volkskrant, is bij De Slegte beland (Bronnen van de Europese cultuur. Baarn: Ambo). Wij noemen: G.J.M. Bartelink, De bloeiende woestijn : de wereld van het vroege monachisme (1993, Fl. 14,90); J.C.M. van Winden, De ware wijsheid: wegen van vroeg-christelijk denken (1992, Fl. 19,90; teksten over en van Justinus, Origenes en Eusebius van Caesarea); en: F. van der Meer, Christus’ oudste gewaad: over de oorspronkelijkheid van de oudchristelijke kunst (1989, Fl. 19,90). Redacteur S. de Boer spreekt in het voorwoord van deze tweede druk de verwachting uit dat het boek, net als in het verleden, zijn weg zal vinden.

Nijgh & Van Ditmar (alias de Weekbladpers) heeft met de herdruk van Dirk van Delft, De Turkse trom: berichten uit Turkije (1992) blijkbaar misgetast. Deze interessante bundel reisverhalen ligt nu voor Fl. 14,90 bij De Slegte. Reisverhalen van Bertus Aafjes over Griekenland zijn te vinden bij Van Gennep: Griekse kusten (Amsterdam: Meulenhoff, 1993; Fl. 17,90). Bij De Slegte tenslotte nog: Frances Young, De oudste credo’s van het christendom: hun ontstaan en hun functies (Baarn: Ten Have, 1991. Fl. 9,95). Misschien vinden al deze boeken op deze manier dan alsnog hun weg…

Nagekomen: bij Scheltema’s modern antiquariaat in Amsterdam troffen wij Bernard Lewis’ Istanbul, de Nederlandse vertaling uit 1992 van Bulaaq, aan voor Fl. 12,50. (Niet positief) besproken in het eerste nummer van Gouden Hoorn.

Byzramsj

door André de Raaij

Naast vele van de al eerder gesignaleerde titels die nog steeds te vinden zijn werd een aantal “nieuwe oude” titels waargenomen.

Alle op “het buitenland” betrekking hebbende titels in de reeks Atrium cultuurgidsen zijn nu voor vijf gulden te koop. In het Byzantijnse interessegebied valt De mozaïeken van Ravenna van Claudio Marabini (Alphen aan den Rijn, 1989), met afbeeldingen waarop de mozaïeken beter te bekijken zijn dan in het echt, zij het niet op ware grootte. De Agon Gidsen waren niet voor een dumpprijs voorbestemd, en Fl. 29,90 is nog steeds geen reuzekoopje, maar wel prettig geprijsd voor de boeken zelf. Brian de Jongh, Agon Gids voor het Griekse vasteland en Hugh Honour, Agon Gids voor Venetië (resp. 1989 en 1988) zijn in dit verband relevant. Colleen McDannell & Bernhard Lang, De hemel – een aardse geschiedenis (Heaven – a history) is nu voor Fl. 14,90 te koop (Haarlem: J.H. Gottmer, 1991). Of het nu aan het einde van de oorlog ligt valt niet te zeggen, maar H. Mulder, Hoe zit dat nu in Libanon? (Den Haag: Boekencentrum, 1989) kost nu slechts Fl. 3,95. Aan iedere religieuze groep die bij het conflict betrokken is, is een hoofdstukje gewijd. Evenals alle eerdergenoemde titels waargenomen bij De Slegte: Lactantius, De dood van de vervolgers (De mortibus persecutorum), ingeleid, vertaald en geannoteerd door G.J.D. Aalders (Kampen: Kok Agora, 1988) voor Fl. 6,95.

Waargenomen bij Scheltema, Holkema & Vermeulen: Hermann Bengtson, Geschiedenis van de Oude Wereld (Utrecht: Het Spectrum, 1994) en W.J.B. Hus, Prisma Griekse grammatica (Utrecht: Het Spectrum, 1991), beide voor Fl. 9,95. Het eerstgenoemde loopt tot De Volksverhuizing of tot Mohammed (het laatste klopt ongeveer, zou deze onnauwkeurige aanduiding reden zijn voor de snelle val van dit boek?). Het tweede is zeer geschikt om roestige resp. afwezige schoolkennis op te frissen, en het geeft toch te denken dat het gedumpt wordt.

De Fibula Pharosreeks loopt in veel taalgebieden gewoon door onder andere namen: rijk geïllustreerde inleidingen in historische onderwerpen, geschreven door iemand met een persoonlijke visie. In Nederland wordt de serie gedumpt en dus niet voortgezet. In ons verband relevant: Michel Kaplan, Het goud van Byzantium, dat blijkbaar al uitverkocht was toen de serie in de uitverkoop ging (misschien is dat weer wel een goed teken).

Byzramsj (3:1)

door André de Raaij

Het kan betekenen dat boeken over het Byzantijnse rijk zoveel interesse trekken, dat ze eenvoudigweg niet meer in de ramsj terechtkomen. Anderzijds is het mogelijk dat ze zo slecht lopen, dat ze het stadium van uitgave, laat staan dus van verramsjing, niet eens meer halen. Hoe het ook zij, heel wat titels die in de afgelopen nummers vermeld zijn, kan men nog steeds vinden, en veel nieuwe titels komen er vooralsnog niet bij. We vermelden hier slechts de “nieuwe” ramsjtitels.

Ook de laatste tak van het eens zo bloeiende algemene fonds van Elsevier, Agon, is met de opheffing van het Uitgevers Distributie Centrum integraal in de opruiming gegooid. De nog onlangs uitgegeven vertalingen van de uitstekende kunstreisgidsen van de Duitse uitgeverij Knaur zijn nu voor een prikje te koop. Wij signaleerden wat betreft het Byzantijnse interessegebied de Cultuurreisgidsen Turkije, Griekenland (beide Fl. 29,90) en Het Heilige Land (Fl. 19,90), bij Scheltema, Holkema en Vermeulen. Bij De Slegte namen wij waar, naast de al bekende titels van Peter Brown en Gérard Walter: Kerk en kerken in Romeins-Byzantijns Palestina, door R. van den Broek e.a., voor Fl. 12,90, en Ik luister naar Istanbul – zes moderne Turkse dichters, gekozen en vertaald door Erik-Jan Zürcher, voor Fl. 14,90.

Byzramsj (2:1)

door Annabelle Parker en André de Raaij

Deze aflevering kwam tot stand op een regenachtige zaterdagmiddag in juni. De oogst viel tegen, tot we bij De Slegte kwamen…

Modern Antiquariaat Scheltema, Holkema & Vermeulen

Kenneth G. Holum e.a.: Caesarea on the Sea, Fl. 19,90. Een boek over de geschiedenis van deze stad in Palestina/Israel, naar aanleiding van een tentoonstelling over opgravingen waar deze stad ooit gelegen heeft.

Irene L. Szylovicz: Pierre Loti and the Oriental woman, over de negentiende-eeuwse fotograaf en schrijver die in Istanboel vele foto’s heeft gemaakt. Fl. 8,90.

Van Gennep

Niets van belang voor Gouden Hoorn. Helaas was het nieuwe Oekraïne-centrum, voorheen het Tweede Wereld-centrum, gesloten.

De Slegte

Fotoboeken

Istanbul, Legende am Bosporus, een fotoboek voor maar Fl. 6,95.

Nicolaas H. Biegman: Moulids, Saints, Sufis of Egypt, Fl. 39,50 (was Fl. 130,-). Dit is een fotoboek met veel commentaar van de fotograaf zelf.

Kunst

E. Voordeckers: Ikonen, BRT-brochure, Fl. 2,95. Een beetje vergeeld en erg dun, maar van een professor te Leuven.

Mazhar S. Ipsiroglu: Meisterwerke aus dem Topkapi. Gemälde und Miniaturen, Fl. 39,50 (was 120,55). Mooi dik kunstboek met prachtige miniaturen uit de Ottomaanse tijd.

Reizen

Ioakim A. Papangelos: Chalkidiki, Greece, Fl. 6,95. Klein reisgidsje met foto’s uit 1987.

Patrick Leigh Fermor: Langs Rijn en Donau/Tussen Wouden en Water, Fl. 9,95 per stuk. Dit zijn twee delen uit de trilogie Zwerversjaren, die de voetreis van PLF van Londen naar Istanboel in de jaren ’30 beschrijven. Heerlijk leesvoer voor op vakantie, alhoewel deel 2 wel eens langdradig kan worden.

Patrick Leigh Fermor: Een tijd om te zwijgen, Fl. 6,95. Vertaling van A time to keep silent, zijn reizen langs kloosters en abdijen in Frankrijk en Kappadocië.

Fred van Leeuwen: Sicilianissimo, Fl. 7,95. Behandelt de oude en moderne geschiedenis van dit eiland. BRT-uitgave.

Peter Hopkirk: Barbaren langs de zijderoute, Fl. 7,95.

Theologie

Peter Brown: Lichaam en Maatschappij, Fl. 29,50. Door velen beschouwd als hèt boek over man, vrouw en seksuele onthouding in het vroege Christendom.

A. Hilhorst (red.): De heiligenverering in de eerste eeuwen van het Christendom, Fl. 9,90. Deze bundel bevat lezingen van het in 1986 te Nijmegen gehouden congres ‘Oudchristelijke hagiografie’.

J.J. Thierry: Vrouwen in de Vroegchristelijke kerk, Fl. 6,95. Dit boekje is uit 1990 en bevat niet zoveel nieuws. Dan kan je net zo goed ook het volgende lezen:

Susanne Heine: Vrouwen der vroege Christenheid, Fl. 12,90. Ondertitel: een historische kritiek op de feministische theologie. Vertaling uit het Duits, bij Callenbach uitgegeven.

Het Oosten nabij. Aspecten van de Oost-Christelijke wereld, Fl. 6,95. Door het Dr Schaepmaninstituut uitgegeven boekje waarin de lezer getoond wordt dat er meer is dan de Rooms-Katholieke kerk: in het Oosten hebben de mensen hun eigen, Rome-onafhankelijke kerk. Uitgegeven bij Kok, 1987.

Dr S. Schoon: Christelijke Presentie in de Joodse staat, Fl. 9,95, Kok, 1983.

Marina Warner, De enige onder de vrouwen – de maagd Maria: mythe en cultus. Amsterdam: Contact, 1989, Ä 14,90. De Mariacultus is in het zesde-eeuwse Byzantium opgekomen, begrijpen wij uit het vantevoren doornemen van dit werk van een “geschoolde arbeider” die enige tijd in Nederland heeft gedoceerd.

Talen

Hellènikè Glôtta, Griekse Spraakkunst, 3 dl., Fl. 12,90.

Teach yourself quick and easy Turkish/Russian, incl. cassette, Fl. 9,95.

Geschiedenis

Steven Runciman: De Siciliaanse Vespers, Fl. 16,90. Een geschiedenis van de Mediterrane wereld aan het einde van de dertiende eeuw. Klassiek boek.

Erik Iversen: Obelisks in exile, vol. 2: the obelisks of Istanbul and England, Fl. 49,- Groot dik boek over obelisken.

Unter dem gnadenreichen Schutz: dem Millennium der russisch-orthodoxen Kirche gewidmet, Fl. 6,95. Vele mooie platen!

Als u hieruit nog geen keus heeft kunnen maken, raden wij u aan om eens bij Straat Antiquaren in de Rosmarijnsteeg nr 6, Amsterdam te gaan kijken. Zij hebben veel over vroege/oosterse/orthodoxe theologie, kerkvaders, Byzantijnse geschiedenis, klassieken, etc.

Byzramsj

door André de Raaij

Tegen het verschijnen van deze Gouden Hoorn waren er geen titels in de ramsj die betrekking hadden op het toch al in tijd en plaats zo ruim bemeten onderwerp, maar wel heel wat titels over aanpalende gewesten en tijdvakken. Veel van de in het vorige nummer genoemde boeken zijn nog steeds te vinden!

H.N. Loose, Die Geschichte von Josef und seine Brüder – die Goldmosaiken im Markusdom von Venedig. Met 44 afbeeldingen in kleur. De Slegte, fl.6,95

Edward Gibbon, Herfsttij en ondergang van het Romeinse Rijk. Een klassieker verkort vertaald, rijk geïllustreerd en nu dus verramsjt, op diverse plaatsen waargenomen voor fl.35,-

R.P. Lister, Gengis Khan. Een indirecte doodgraver van het Rijk mag het bij Scheltema enz. proberen voor fl.17,90

G.H. Jansen, De militante Islam. Met actuele Aulaboeken loopt het op de een of andere manier bijna nooit goed af, f.7,90 dus. (Gaat over het hedendaagse “réveil”, Scheltema).

Francesco Gabrieli, Arab historians of the Crusades. Scheltema, fl.19,90

Gabriele Crespi/Einführung: Francesco Gabrieli, Die Araber in Europa. Een rijk verlucht boek met veel aandacht voor de kunst – een genre dat in het algemeen voor de ramsj gemaakt wordt. Scheltema, fl.65,-

Philip Glazebrook, De reis naar Kars – eigentijdse reis door het Ottomaanse rijk. Eigentijds dan wel in de nadagen van dit rijk. Uit de Hollandia-Reisbibliotheek, uit de nadagen van een uitgeverij die haar goede tijden al meer dan driekwarteeuw achter zich heeft. Diverse plaatsen, fl.14,90

Rodrick Conway Morris, Jem. Zie onder “Historische romans” in dit nummer, fl.7,95

J. Roldanus, De Syrisch-orthodoxen in Istanbul. De Slegte, fl.8,95. De schrijver weet aannemelijk te maken dat de Syrisch-orthodoxen, die Tur Abdin ontvlucht zijn naar Istanbul hier niet zo’n last van vervolging en bittere armoede hebben als gesuggereerd is in de tijden toen “Christen-Turken” even een begrip in het nieuws waren. Maar afgezien van het feit dat er voor een dergelijk boek nooit een groot publiek zal zijn, geeft het wel te denken dat het lot van deze groep geen thema meer is: in Nederland is de deur dichtgegaan voor vluchtelingen (wijd open stond die toch al niet) en “we” hebben nu éven wat anders aan “ons” hoofd.

Paul Hethrington & Werner Fromm, Byzanz – Stadt des Goldes, Welt des Glaubens. Nog een rijk geïllustreerd kunstboek bij De Slegte voor fl.29,50, de enige “echte” Byzantium-titel dus.

Anton Wessels, Arabier en christen. De Slegte, fl.6,95. De schrijver heeft de irritante gewoonte namen van volken met een kleine letter te schrijven. Op de thematiek van dit boek, dat uw Byzramsj-verzamelaar (evenals het boek van Roldanus) blijkbaar als een van de weinigen voor de volle prijs gekocht heeft, komen we in het volgende nummer terug.